تئوري موسيقي پايه براي فلامنكو

قسمت سوم

قسمت اول

قسمت دوم

9»»  تناليته

بطوريكه قبلاً هم گفتيم ، گام ، مجموعه اي از نت هاي پشت سر هم با فواصل خاص و معين است كه از درجه I  تا  VIII به ترتيب مي آيند و گامهاي ماژور و مينور را مي سازند .

حال اگر نت هاي يك گام را به منظور تصنيف يك آهنگ يا ملودي پس و پيش كرده ، تغيير دهيم (از نظر ترتيب و توالي) ، مي گوييم آن آهنگ در تناليته آن گام است. تناليته پايه و اساس موسيقي محسوب مي شود .

نام هر تناليته براساس اولين نت مورد استفاده در آن تناليته انتخاب مي شود كه پايـه (تونيك) نام دارد .گذار از يك تناليته به تناليته ديگر را  انتقال Transposition  مي گويند . عمل انتقال به شرطي در مورد ملوديها و توالي آكوردها مي تواند انجام گيرد كه تناسب بين آنها بهم نخورد .

10»»  نت هاي تنال (Tonal) و مدال (Modal)

الف ) نت هاي تنال :

در تمامي گامهاي ماژور و مينور ، سه نت اصلي وجود دارند كه اساس شخصيت تناليته گام به شمار مي روند :

1- نت پايه يا تونيك (درجه I) ،

2- نت زير نمايان (درجه IV كه پاية گام همسايه با يك بمل بيشتر يا يك ديز كمتر است) ، و

3- نت نمايان (درجه V كه پاية گام همسايه با يك بمل كمتر يا يك ديز بيشتر است).

اين نت ها را نت ها يا درجه هاي تنال گويند . در مقايسة گام ماژور با گام مينور همپايه اش ( يعني گام مينوري كه نت پاية يكساني با گام ماژور مبنا دارد و بالعكس )، مي بينيم كه نت هاي تُنال آنها بر هم منطبق است .

ب ) نت هاي مُدال :

نت هايي هستند كه در تبديل گام ماژور به گام مينور همپايه اش و بالعكس ، دچار تغيير مي شوند . اين نت ها بر روي درجه هاي III  و VI  (و VII در مد مينور طبيعي) واقعند .

11 »» مدها يا گامهاي يوناني

فيثاغورث ، پدر و معمار تئوري موسيقي يوناني در قرن ششم قبل از ميلاد ، يك ارتباط سيستميك كامل بين اعداد و موسيقي ابداع كرد . اين دانش در دنياي غرب به محاق فراموشي سپرده شد تا اينكه در زمان استيلاي اعراب بر اروپاي مياني ، دوباره توسط عربها كشف شد و تلاش و كوشش ايشان و علاقه اي كه در جهت بسط و تكامل اين علم نشان دادند ، باعث اعتلاي دانش موسيقي شد .        

تولد مدها يا گامهاي يوناني در حقيقت ناشي از كاربرد يك آلـت موسيقـي زهـي بنـام ليــرا( Lyra )  در آن زمان بود كه با آن ، يك گروه نت چهارتايي پايين رونده توليد مي كردند .

اين چهار نت پاييـن رونده كه مجموعـاً يك فاصله چهارم (IV) مــي ســازنـد را يونـانيــان تتــراكـورد Tetrachord  مي گفتند كه در فارسي موسوم به دانگ است .

اين سيستم مد پايين رونده كاملاً با سيستم موسيقي مدرن امروزي كه از گامهاي بالارونده استفاده مي كند فرق دارد . در فلامنكو نيز از سيستم پايين روندة يوناني استفاده مي شود كه يكي از وجوه بارز شخصيت آوازهاي اصيل يا « Cantes Puros » ، در فلامنكو است .

بدين ترتيب دانگ يوناني از چهار نت متوالي پايين رونده تشكيل مي شود كه تا نت چهارم يك فاصله چهارم كامل شامل 5/2 پرده خواهيم داشت (دو پرده و يك نيم پرده) . محل فاصله نيم پرده اي در دانگ يوناني تعيين كننده نوع مد خواهد بود . در فلامنكوي اصيل از مد دورين (دوريك يوناني)( Dorian )  به عنوان ساختار پايه هارموني استفاده مي شود .

12»» مدها و گامها

در هر تناليته ، مدهايي وجود دارند كه شكل دهنده گامهاي مورد استفاده در فلامنكو مي باشند . مدها با تغيير ارتباط نسبي فواصل يك گام طبيعي بوجود مي آيند و براساس همان نت آغازين گام ، ناميده مي شوند . سه مد مهمي كه در موسيقي فلامنكو بيشترين كاربرد را دارند عبارتند از :

       مد يونين   Unian  كه در حقيقت گام ماژور است .

       مد آئولين   Aeolian  كه در حقيقت گام مينور طبيعي است .

       مد فريژين   Phrygian  كه فواصل I-II و V-VI در آن نيم پرده اي است .

در مد فريژين نزديك ترين حس را به فلامنكوي واقعي در مي يابيم و دستگاههاي اصلي كوليها (از قبيل سولئارس ، بولرياس ، سگيرياس و …)  براساس اين مُد شكل مي گيرند .

مد يونين همان گام ماژور است . مد آئولين به عنوان پايه گام مينور هارمونيك استفاده شده ، بطوري كه فاصله هفتم ، نيم پرده افزايش يافته است.

پس بدين ترتيب ، گامهاي مورد استفاده در فلامنكو عبارتند از گامهاي ماژور ، مينور هارمونيك و مد فريژين. البته گاهي اوقات در فلامنكو براي كاهش حس وجود فاصله بين نت هاي ششم و هفتم ( درجه هاي VII , VI ) از گام مينور ملوديك نيز استفاده مي شود.

تناليته هاي مورد استفاده در گيتار فلامنكو تمام نتهايي است كه سيمهاي آزاد گيتار براساس آنها كوك مي شوند ( البته با توجه به محل بستن كاپو ) .

اين نتها به ترتيب از بم ترين سيم شامل مي ، لا ، ر ، سل ، سي و مي ، هستند . هر كدام از گامها و مدها كه بكار روند اين ترتيب و كـوك به هم نمـي خورد و براي همه مشترك است ؛ بجز در مواردي خاص كه تغيير كوك سيم خاصي ذكر شود . اين موضوعِ اشتراك نتها را در مثالهاي بالا مي بينيد .

گامهاي دو ماژور ، لامينور هارمونيك و مي فريژين ، همه از نتهاي گام طبيعي استفاده مي كنند . در اينجا گام لامينور  ، گام مينور همسايه گام دو ماژور است . ارتباط گامهاي همسايه بدين ترتيب است كه براي يافتن گام همسايه يك گام ماژور ، درجه ششم(VI) آن را پايه گام مينور قرار مي دهيم .

براي پيدا كردن گام همساية يك گام مينور نيز ، درجة سوم(III) آن را پايه گام جديد مي گيريم كه ماژور همسايه است . مد فريژين همسايه نيز از روي درجه سوم گام ماژور يا درجه پنجم گام مينور بدست مي آيد .

ادامه دارد...