تئوري موسيقي پايه براي فلامنكو

قسمت اول

 

آنچه كه در پيش رو داريد ، مقدمة مختصري در مورد تئوري موسيقي كاربردي در فلامنكو مي باشد . مطالب آتي با فرض اينكه خواننده اطلاعات اولية مباحث نظري موسيقي را بر مبناي حداقلي كه در مقالة « نت و ريتم خواني در فلامنكو » از همين قلم در سايت آورده ايم ، داراست ، تهيه و تنظيم شده است.

 

1»» تئوري پايه

شالودة موسيقي فلامنكو بر رابطة فواصل در گامهاي كروماتيك بنا شده ، كه شامل كليه نتهايي است كه در گيتار موجود مي باشد . فاصلة اصلي مورد نظر ، فاصلة نيم پرده اي است . اين فاصله (نيم پرده) تفاوت فركانس صداي توليد شده از يك فرِت Fret به فرت ديگر (قبلي يا بعدي) روي دستة گيتار مي باشد . اگر نسبت به فرت مبدأ ، يك فرت به سمت سر دستة گيتار برويم ، صدا  بم تر (فركانس پايين تر) و اگر به سمت بدنة گيتار برويم ، صدا زيرتر (فركانس پايين تر) خواهد بود .

فاصلة مهم ديگر ، اكتاو يا هنگام است . اين فاصله را بروي هر سيم گيتار از محل اتصال آن روي بدنه ، كه پل يا تيغة خرك نام دارد ، تا تكيه گاه سيم در سردسته كه تيـغة سردسته نام دارد ، مي توان پيدا كرد . فاصلة يك اكتاو با هرنتي كه شروع  شود به همان نت نيز ختم مي شود ، ولي نت انتهايي داراي فركانس متفاوتي خواهد بود (زيرتر است).

معمولاً گيتار را براساس فركانس نت لا ( A=440Cps ) ، يعني پنجمين فرت سيم آزادِ مي (E) ، كوك مي كنند . به هر حال بايد به خاطر داشته باشيد كه در گيتار فلامنكو ، كليه مباحث و نظريات براساس محل بستن كاپو Capo  يا سِخيّا Cejilla مي باشد . اين وسيله كه در فارسي باره بند نام دارد ، در حقيقت با تغيير محل تيغة سر دسته ، صداي كليه نت ها را زير تر مي كند (كوك گيتار را بدون دست زدن و تغيير گوشيها ، بالاتر مي برد ) . معمولاً با بستن كاپو ، تغييري در وضعيت نت نويسي ايجاد نمي شود و فرض براين خواهد بود كه سيمها با كوك آزاد (به ترتيب از سيم 1 تا 6 شامل مي ، سي ، سل ، ر ، لا ، مي) از اين نقطه در نظر گرفته مي شوند .

هر فاصلة اكـتاو به دوازده نيم پرده تقسيم مي شود كه معادل فرِتهاي روي دستـه گـيتـار مي باشند . در روي هر سيم گيتار در محدودة اكتاو ، 12 نقطة متفاوت براي شروع داريم كه هر كدام از اين نقاط ( فرِتها ) ، نتي از يك گام كروماتيك است . يك گام كروماتيك شامل كليه نت هايي است كه روي محل انگشت گذاري دستة گيتار وجود دارد و فاصلة شان از هم نيم پرده است .

نام گذاري نتها بطور معمول در دنيا براساس سيستم انگليسي است كه از حروف الفبا گرفته شده و از Aتا  G  مي باشد . در ايران سيستم فرانسوي كاربرد بيشتري دارد كه در تصوير1 هر دو سيستم را مي بينيد :

 

 

 

 

 

فاصلة نت ها از هم براساس تفاوت فركانس آنهاست . اين فاصله بين نت هاي سي _ دو و مي _ فا ، نيم پرده اي و در بقية نت ها يك پرده اي است .

 

2»»  علائم تغيير دهنده

علائمي وجود دارند كه مي توانيم بوسيله آنها ، فركانس هر يك از نت ها را تغيير دهيم . يعني يك نت را بم تر يا زيرتر كنيم .

علامت ديز #  ، نت را نيم پرده زيرتر مي كند . يعني فركانس اش را بالاتر مي برد .

علامت بمل b  ، نت را نيم پرده بم تر مي كند . يعني فركانس اش را پايين تر مي آورد.

علامت بكار ♯  ، تاثير علايم قبلي را از بين مي برد و نت را به فركانس طبيعي اش باز مي گرداند .

 

 

 

گام طبيعي) Natural Scale ( ، گامي است كه از نت هاي بدون علامت تشكيل شده باشد . بقيه گامها با تفاوتهايي كه در فواصل بين نتهايشان بوجود مي آيد مشخص مي شوند . آكوردها ( چه به صورت ريتميك و چه بصورت آرپژ) نيز با تغيير نسبتهاي فواصل شناخته مي شوند كه همة اين مباحث در زير خواهد آمد .

3 »» گام   Scale

گام در حقيقت مجموعه اي از نت هاست كه پي در پي و با فواصل معين پشت سر هم قرار گيرند و آخرين نت اين مجموعه ، هنگام يا اكتاو بالايي نت اول باشد . اين نت هاي مشخص و پي در پي را ‌ درجه هاي گام مي گويند .

گام ها را براساس نوع فواصل شان به دو گروهِ كروماتيك Chromatic  و دياتونيك Diatonic  تقسيم مي كنند .

در گام كروماتيك فاصلة بين درجه هاي گام ، نيم پرده اي است و هر گام از دوازده فاصلة نيم پرده اي و سيزده نت تشكيل شده كه درجه سيزدهم ، هنگام نت اول است .

و اما گام هاي دياتونيك را به خاطر تنوعات زيادي كه در فاصلة ميان درجه ها و الگوي قرارگيري اين فواصل نسبت به هم دارند ، در دو دسته طبقه بندي و تعريف مي كنند :

گام دياتونيك ماژور  و  گام دياتونيك مينور .

 

4»» گام دياتونيك ماژور

گامي است مركب از هشت نت كه نت هشتم ، هنگام نت اول مي باشد و فواصل در آن از الگوي زير تبعيت مي كنند :

چنين الگويي را در گام دو ماژور طبيعي شاهديم :

 

يك گام ماژور ممكن است از هر نتي كه پاية آن محسوب مي شود آغاز گردد. در اين صورت با بكارگيري علائم تغييردهندة ديز و بمل ، تناسب فواصل را رعايت مي كنند . مثلاً اگر گامي را از نت « ر»  آغاز كنيم بدون علائم تغيير دهنده حالت زير را خواهيم داشت :

 

فواصل نيم پرده اي جايشان تغيير يافته و بجاي اينكه مانند الگوي يك گام ماژور ، بين درجه هاي  IIIتا IV وVII  تا VIII ، فاصلة نيم پرده اي داشته باشيم ، بين درجه هايII تا  IIIو VI تا VII داريم .حال اگر نتهاي  فا و  دو  را ديز كنيم ، گام ما به ماژور تبديل خواهد شد :